NHẬN BIẾT VÀ PHÒNG NGỪA BỆNH TIỂU ĐƯỜNG

Bệnh tiểu đường có xu hướng ngày càng gia tăng và trẻ hóa nhanh chóng. Điều đáng lo ngại là bệnh có thể tiến triển trong nhiều năm mà không có triệu chứng rõ ràng. Đến khi phát hiện thì đã xuất hiện nhiều biến chứng nguy hiểm. Vì vậy, hiểu đúng về tiểu đường chính là bước đầu tiên để bảo vệ sức khỏe của chính bạn và gia đình.

Bệnh tiểu đường là gì?

Bệnh tiểu đường là một rối loạn chuyển hóa mạn tính xảy ra khi cơ thể không sản xuất đủ insulin hoặc không sử dụng hiệu quả insulin, dẫn đến lượng đường trong máu luôn ở mức cao bất thường.

Insulin là một hormone do tuyến tụy tiết ra, có vai trò giúp đưa glucose từ máu vào tế bào để tạo năng lượng cho cơ thể hoạt động. Khi cơ chế này bị rối loạn, đường sẽ tích tụ trong máu, gây tổn thương lâu dài đến nhiều cơ quan như tim, thận, mắt và hệ thần kinh.

Căn bệnh này gồm ba thể chính là:

• Tiểu đường type 1 (thiếu insulin hoàn toàn)
• Tiểu đường type 2 (kháng insulin là chủ yếu)
• Tiểu đường thai kỳ (xuất hiện trong thời gian mang thai).

Dấu hiệu nhận biết bệnh tiểu đường

Người bệnh thường có các biểu hiện sau:

• Khát nước liên tục và uống nhiều nước hơn bình thường
• Tiểu nhiều lần trong ngày, đặc biệt là tiểu đêm 
• Đói nhanh và ăn nhiều hơn nhưng vẫn sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Cơ thể thường xuyên mệt mỏi, uể oải 
• Thị lực có thể giảm, nhìn mờ thoáng qua hoặc kéo dài 
• Vết thương lâu lành và dễ nhiễm trùng 
• Da khô, ngứa hoặc xuất hiện nhiễm nấm tái đi tái lại, đặc biệt ở vùng kín
• Xuất hiện cảm giác tê bì, châm chích ở tay chân do tổn thương dây thần kinh ngoại biên

Nguyên nhân gây bệnh tiểu đường

Nguyên nhân cốt lõi của bệnh là do cơ thể thiếu insulin hoặc xảy ra tình trạng kháng insulin, khiến glucose không thể đi vào tế bào và tích tụ trong máu. Ngoài ra, những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh gồm:

• Yếu tố di truyền: Những ai có người thân mắc tiểu đường sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn bình thường.
• Thừa cân, béo phì: Việc tích mỡ vùng bụng, làm tăng đề kháng insulin và là nguyên nhân hàng đầu gây tiểu đường type 2.
• Lối sống ít vận động: Cơ thể trì trệ, ít vận động làm giảm khả năng sử dụng glucose, từ đó làm tăng đường huyết kéo dài.
• Chế độ ăn không khoa học: Việc ăn nhiều đường, tinh bột tinh chế, đồ ăn nhanh và chất béo xấu làm rối loạn chuyển hóa và thúc đẩy bệnh tiến triển.
• Tuổi tác: Tuổi càng cao, chức năng tuyến tụy càng suy giảm, làm giảm khả năng sản xuất insulin.
• Mắc bệnh lý: Nếu mắc chứng rối loạn nội tiết, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
• Tiền sử bệnh: Phụ nữ có tiền sử tiểu đường thai kỳ hoặc sinh con trên 4kg có nguy cơ cao phát triển thành tiểu đường type 2 sau này.

 Biến chứng nguy hiểm của bệnh tiểu đường

Bệnh tiểu đường gây tổn thương hệ mạch máu và thần kinh, dẫn đến suy giảm chức năng nhiều cơ quan:

• Tổn thương mạch máu hơn, tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch như nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
• Tổn thương mạch máu nhỏ ở thận, dẫn đến suy thận mạn. Nếu không kiểm soát tốt, người bệnh phải chạy thận nhân tạo trong nhiều năm.
• Biến chứng ở mắt như bệnh võng mạc tiểu đường, gây giảm thị lực, thậm chí mù lòa.
• Tổn thương dây thần kinh ngoại biên gây tê bì, đau rát, mất cảm giác ở tay chân
• Tăng nguy cơ mắc các bệnh về nhiễm trùng, đặc biệt là nhiễm trùng da, tiết niệu và nấm vùng kín.
• Biến chứng nhiễm toan ceton hoặc tăng áp lực thẩm thấu máu là tình trạng cấp cứu nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng nếu không xử trí kịp thời.
• Ảnh hưởng đến chức năng sinh lý, gây rối loạn cương dương ở nam và giảm ham muốn ở nữ.
• Làm suy giảm trí nhớ, tăng nguy cơ sa sút trí tuệ nếu kiểm soát đường huyết kém trong thời gian dài.

Cách điều trị bệnh tiểu đường

Tiểu đường là bệnh mạn tính không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu điều trị đúng cách.

Điều chỉnh chế độ ăn uống 

Người bệnh cần xây dựng chế độ ăn khoa học:

• Giảm tinh bột nhanh hấp thu như đường, bánh kẹo, nước ngọt
• Tăng cường thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt 
• Ưu tiên đạm lành mạnh từ cá, thịt nạc, đậu và hạn chế chất béo bão hòa 
• Chia nhỏ bữa ăn trong ngày (4 – 6 bữa) giúp tránh tình trạng đường huyết tăng hoặc giảm đột ngột.

Tăng cường vận động thể lực

• Tập thể dục đều đặn, tối thiểu 30 phút mỗi ngày để cơ thể sử dụng glucose hiệu quả hơn và cải thiện độ nhạy insulin.
• Ưu tiên các môn thể thao, vận động phù hợp như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội, tập kháng lực nhẹ.

Điều trị bằng thuốc

Tùy vào thể bệnh, bác sĩ sẽ lên phác đồ phù hợp. Thông thường người bệnh sẽ được dùng thuốc hạ đường huyết đường uống (Metformin) để cải thiện đề kháng insulin và giảm sản xuất glucose ở gan.

• Một số trường hợp cần phối hợp nhiều nhóm thuốc khác nhau để kiểm soát đường huyết hiệu quả hơn.
• Với tiểu đường type 1 hoặc giai đoạn nặng, bệnh nhân bắt buộc phải sử dụng insulin để duy trì đường huyết ổn định.
• Việc dùng thuốc cần tuân thủ строго chỉ định của bác sĩ, không tự ý ngưng hoặc thay đổi liều.

Lưu ý: Trong quá trình điều trị, cần kiểm tra đường huyết định kỳ để đánh giá hiệu quả điều trị. Ngoài ra, nên thực hiện xét nghiệm HbA1c mỗi 3 – 6 tháng để theo dõi mức đường huyết trung bình. Việc này giúp phát hiện sớm tình trạng tăng, giảm đường huyết đột ngột để xử lý kịp thời.

Kiểm soát lối sống và tâm lý

• Giảm stress, ngủ đủ giấc giúp ổn định hormone và hạn chế tăng đường huyết.
• Tránh hút thuốc lá và hạn chế rượu bia vì đây là yếu tố làm nặng thêm biến chứng của bệnh.
• Duy trì tinh thần tích cực giúp người bệnh tuân thủ điều trị tốt hơn trong thời gian dài.

Cách phòng tránh bệnh tiểu đường

• Duy trì cân nặng hợp lý, đặc biệt cần kiểm soát mỡ bụng.
• Xây dựng chế độ ăn khoa học. Tăng cường rau xanh, chất xơ và hạn chế đường, tinh bột tinh chế 
• Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày
• Hạn chế đồ uống có đường, nước ngọt có gas và rượu bia 
• Ngủ đủ giấc (7 – 8 giờ) giúp cân bằng nội tiết và giảm nguy cơ rối loạn đường huyết.
• Hạn chế căng thẳng kéo dài, kiểm soát stress 
• Khám sức khỏe định kỳ và kiểm tra đường huyết giúp phát hiện sớm tiền tiểu đường
• Hạn chế hút thuốc lá 
• Phụ nữ từng bị tiểu đường thai kỳ cần theo dõi đường huyết thường xuyên sau sinh. Mục đích là phòng ngừa tiến triển thành tiểu đường type 2.
• Người có tiền sử gia đình mắc bệnh cần chủ động tầm soát và áp dụng lối sống khoa học.

Bài viết đã cung cấp những thông tin cơ bản về bệnh tiểu đường. Nếu còn băn khoăn cần giải đáp, vui lòng liên hệ 0969 668 152 để được các chuyên gia tư vấn, giải đáp thắc mắc.

Phòng Khám Đa Khoa Quốc Tế Hà Nội