CẨM NANG PHÒNG TRÁNH TIỂU ĐƯỜNG THAI KỲ

Cẩm nang phòng tránh tiểu đường thai kỳ là kiến thức quan trọng mà bất kỳ mẹ bầu nào cũng cần nắm rõ ngay từ đầu thai kỳ. Bởi bệnh không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ mà còn tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm cho thai nhi nếu không được kiểm soát kịp thời.

Tiểu đường thai kỳ là gì?

Tiểu đường thai kỳ là tình trạng rối loạn dung nạp glucose xảy ra trong quá trình mang thai. Hiểu đơn giản là sự thay đổi hormone trong thai kỳ dẫn đến đề kháng insulin, khiến lượng đường trong máu tăng cao bất thường.

Điểm đáng lưu ý là phần lớn mẹ bầu đều không có triệu chứng bệnh rõ ràng. Hầu hết chị em phát hiện bệnh khi đi khám thai và xét nghiệm đường huyết.

Những đối tượng có nguy cơ cao mắc tiểu đường thai kỳ là:

• Phụ nữ trên 30 tuổi
• Nữ giới thừa cân, béo phì trước khi mang thai
• Thai phụ tiền sử gia đình có người mắc tiểu đường
• Nữ giới từng bị tiểu đường thai kỳ ở lần mang thai trước
• Từng sinh con to (>4kg)
• Mắc hội chứng buồng trứng đa nang

Nhóm nguy cơ tiềm ẩn:

• Người có thói quen ít vận động, chế độ ăn nhiều đường, tinh bột
• Tăng cân nhanh trong thai kỳ
• Thai phụ thường xuyên căng thẳng, lo lắng và stress kéo dài

Tiểu đường thai kỳ thường xảy ra ở thời điểm nào?

Thời điểm dễ mắc bệnh nhất là từ tuần 24 – 28 của thai kỳ. Bởi đây là giai đoạn hormone nhau thai tăng mạnh và tình trạng kháng insulin đạt đỉnh.

Khuyến cáo: Thai phụ cần làm nghiệm pháp dung nạp glucose trong giai đoạn này. Nếu thuộc nhóm nguy cơ cao, cần chủ động kiểm tra sớm hơn (từ tuần 12 – 16).

Mối nguy hại tiềm ẩn của tiểu đường thai kỳ

Tiểu đường thai kỳ rất nguy hiểm, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ của mẹ và sự phát triển của thai nhi.

Biến chứng ở mẹ bầu

• Tiền sản giật, tăng huyết áp là biến chứng nguy hiểm hàng đầu có thể gây co giật, suy gan, thận và đe doạ tính mạng nếu không xử lý kịp thời. Biểu hiện thường gặp nhất là phù tay, chân, mặt, thường xuyên sâu đầu, hoa mắt, nhìn mờ,…
• Đa ối do đường huyết cao khiến thai nhi đi tiểu nhiều lần. Hậu quả là căng tử cung, nguy cơ vỡ ối sớm dẫn đến sinh non hoặc ngôi thai bất thường.
• Sinh khó, tăng tỷ lệ mổ lấy thai do kích thước thai to bất thường. Nếu cố tình sinh thường sẽ dễ bị kẹt vai hoặc chấn thương đường sinh dục.
• Nhiễm trùng trong thai kỳ do đường huyết cao tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Vì thế, mẹ bầu dễ mắc bệnh nhiễm trùng đường tiết niệu, viêm âm đạo, nấm âm đạo.
• Tăng nguy cơ tiểu đường type 2 sau sinh: Khoảng 30–70% phụ nữ có thể tiến triển thành tiểu đường type 2 trong tương lai. Nếu không kiểm soát sẽ có nguy cơ mắc bệnh tim mạch, biến chứng chuyển hóa,…
• Rối loạn chuyển hóa kéo dài gây khó giảm cân sau sinh, tăng nguy cơ rối loạn mỡ máu,…

Biến chứng đối với thai nhi

• Kẹt vai khi sinh: Thai to quá mức (> 4kg) do đường huyết mẹ cao làm thai nhận nhiều glucose, tụy thai tiết nhiều insulin làm tăng tích mỡ. Hệ quả là sinh thường khó, nguy cơ kẹt vai, gãy xương đòn nếu không can thiệp sinh mổ.
• Hạ đường huyết sau sinh: Sau sinh, nguồn đường từ mẹ bị cắt nhưng insulin của trẻ vẫn cao nên dễ gây hạ đường huyết đột ngột. Nếu không xử lý kịp thời có thể gây co giật, tổn thương não,…
• Suy hô hấp sơ sinh: Phổi thai nhi trưởng thành chậm hơn, dù sinh đủ tháng vẫn có thể thở nhanh, khó thở,…
• Vàng da sơ sinh: Trẻ sơ sinh có mẹ bị tiểu đường thai kỳ có tỷ lệ vàng da cao hơn do tăng bilirubin trong máu, cần chiếu đèn và theo dõi cẩn thận.
• Ảnh hưởng lâu dài đến trẻ: Trẻ có thể đối mặt với nguy cơ béo phì từ nhỏ hoặc mắc rối loạn chuyển hoá kéo dài, tiểu đường type 2 khi trưởng thành.

Hướng dẫn chẩn đoán đúng tiểu đường thai kỳ

Tiểu đường thai kỳ thường không có triệu chứng rõ ràng. Vì thế, nếu muốn chẩn đoán đúng phải dựa vào xét nghiệm đường huyết.

• Xét nghiệm đúng thời điểm rất quan trọng bởi tiểu đường thai kỳ thường xuất hiện vào khoảng tam cá nguyệt thứ hai, đặc biệt từ tuần 24 – 28.
• Nếu thuộc nhóm nguy cơ cao, bác sĩ có thể cho kiểm tra ngay từ đầu thai kỳ hoặc trong tam cá nguyệt đầu tiên

Những việc mẹ bầu cần chuẩn bị trước ngày xét nghiệm

• Ăn uống bình thường trong vài ngày trước xét nghiệm. Không nên tự ý ăn kiêng quá mức hay cắt tinh bột đột ngột vì điều này có thể làm kết quả thiếu chính xác. Khiến bác sĩ khó đánh giá đúng khả năng dung nạp đường của cơ thể.
• Ngủ đủ giấc tối hôm trước. Bởi việc thiếu ngủ, stress kéo dài có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa glucose, làm dao động kết quả xét nghiệm.
• Thông báo với bác sĩ nếu đang dùng thuốc, vitamin, thuốc sắt, thuốc nội tiết,… Không nên tự ý bỏ thuốc chỉ vì sợ ảnh hưởng kết quả, vì điều phải theo chỉ định chuyên môn.
• Mang theo hồ sơ thai sản và kết quả xét nghiệm cũ: Gồm sổ khám thai, đơn thuốc, kết quả siêu âm, xét nghiệm đường huyết trước đó nếu có.

Nếu được chỉ định nghiệm pháp dung nạp glucose, mẹ bầu cần chuẩn bị kỹ hơn

• Nhịn đói đúng thời gian, thường là 8 giờ qua đêm trước xét nghiệm. Có thể dùng nước lọc nhưng không nên uống sữa, nước ngọt, cà phê hay trà sữa.
• Đi xét nghiệm vào buổi sáng sau khi đã nhịn đói qua đêm sẽ giúp thao tác chuẩn hơn và giảm sai lệch kết quả.
• Mang theo nước lọc và đồ dùng cá nhân cần thiết. Trong thời gian chờ, mẹ bầu có thể uống một ít nước lọc, nhưng không được ăn thêm nếu chưa hoàn tất test.
• Đi cùng người thân để cảm thấy an toàn và yên tâm hơn. Nhất là với những mẹ bầu dễ mệt, buồn nôn hoặc choáng nhẹ khi uống dung dịch glucose
• Trong ngày làm xét nghiệm, mẹ bầu cần đến đúng giờ. Đi muộn có thể làm xáo trộn quy trình nhịn đói hoặc mốc lấy máu, khiến xét nghiệm không còn chuẩn.
• Thông báo ngay với nhân viên y tế về tuổi thai và tình trạng hiện tại. Ví dụ: đang nôn nhiều, chóng mặt, vừa dùng thuốc sáng nay, từng bị tiểu đường ở lần mang thai trước,…
• Uống dung dịch glucose đúng hướng dẫn. Không uống quá lâu, không chia nhỏ tùy ý. Việc uống không đúng có thể ảnh hưởng đến mốc đo đường huyết.
• Sau khi uống glucose, không tự ý ăn uống thêm vì sẽ làm sai kết quả.
• Không hút thuốc trong thời gian làm test
• Hạn chế đi lại nhiều, không vận động mạnh vì hoạt động thể lực có thể ảnh hưởng đến đường huyết và làm sai lệch kết quả.

Những sai lầm thường gặp khiến kết quả chẩn đoán thiếu chính xác

• Tự nhịn ăn quá lâu hoặc bỏ bữa từ hôm trước
• Ăn kiêng đột ngột vài ngày trước xét nghiệm
• Uống cà phê, trà sữa, nước ép, sữa trước giờ xét nghiệm khi được yêu cầu nhịn đói
• Tự ý ăn sau khi uống nước đường vì thấy đói
• Đi bộ nhiều, leo cầu thang, vận động liên tục trong lúc chờ

Cách phòng tránh tiểu đường thai kỳ

• Giữ cân bằng hợp lý trước khi mang thai, đảm bảo BMI trong ngưỡng bình thường.
• Trong thai kỳ nên kiểm soát tăng cân khoa học. Tránh quan niệm “ăn cho 2 người để hạn chế tăng cân mất kiểm soát.
• Xây dựng chế độ ăn khoa học. Ưu tiên thực phẩm có chỉ số đường huyết thấp như gạo lứt, ngũ cốc nguyên cám,… Tăng cường chất xơ từ rau xanh, trái cây ít ngọt và đảm bảo đủ đạm (cá, thịt nạc, trứng, đậu,….)
• Vận động tối thiểu 20 – 30 phút/ngày, nên đi bộ sau ăn, tập yoga bầu,…
• Theo dõi sát sao và điều chỉnh chế độ dinh dưỡng ngay từ đầu thai kỳ. Đặc biệt nếu có tiền sử tiểu đường, hội chứng buồng trứng đa nang hoặc thừa cân.
• Ngủ đủ 7– – 8 tiếng/ngày, hạn chế thức khuya, căng thẳng, stress kéo dài.
• Theo dõi các dấu hiệu bất thường, cảnh giác nếu tăng cân nhanh bất thường, thai lớn nhanh, khát nước nhiều,…

Bài viết đã cung cấp những thông tin hữu ích xoay quanh vấn đề tiểu đường thai kỳ. Nếu còn băn khoăn về vấn đề này, vui lòng liên hệ hotline 0969 668 152 để được tư vấn trong thời gian sớm nhất.

Phòng Khám Đa Khoa Quốc Tế Hà Nội